Soạn bài So sánh


    a) Hình ảnh so sánh được thể hiện bằng những từ ngữ nào trong các câu sau:(1)                     Trẻ em như búp trên cànhBiết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.(Hồ Chí Minh)(2) [...] trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.(Đoàn Giỏi)Gợi ý:- Trẻ...

    a) Hình ảnh so sánh được thể hiện bằng những từ ngữ nào trong các câu sau:

    (1)                     Trẻ em như búp trên cành

    Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.

    (Hồ Chí Minh)

    (2) […] trông hai bên bờ, rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.

    (Đoàn Giỏi)

    Gợi ý:

    – Trẻ em như búp trên cành

    – rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận.

    b) Trong các hình ảnh so sánh vừa xác định được, những sự vật, sự việc nào được so sánh với nhau?

    Gợi ý:

    – trẻ em được so sánh với búp trên cành;

    – rừng đước được so sánh với hai dãy tường thành vô tận.

    c) Vì sao các sự vật, sự việc trên lại có thể so sánh được với nhau?

    Gợi ý: Giữa các sự vật, sự việc so sánh với nhau phải có nét nào đó giống nhau.

    – trẻ em và búp trên cành, giống nhau: non tơ, được nâng niu,…

    – rừng đước và dãy trường thành, giống nhau: dựng lên cao, thẳng đứng, dài dặc,…

    d) Việc so sánh các sự vật, sự việc với nhau như trên có tác dụng gì?

    Gợi ý: So sánh có tác dụng làm nổi bật cái được nói đến, bộc lộ sự cảm nhận của người nói (viết), gợi ra hình ảnh cụ thể, truyền cảm. Hãy so sánh:

    – Trẻ em biết ngoan ngoãn, biết học hành là ngoan với Trẻ em như búp trên cành – Biết ngoan ngoãn, biết học hành là ngoan.

    – rừng đước dựng lên cao ngất với rừng đước dựng lên cao ngất như hai dãy trường thành vô tận

    đ) Câu sau đây cũng sử dụng so sánh nhưng không giống với sự so sánh ở các câu trên. Em hãy nhận xét về điều này.

    Con mèo vằn vào tranh, to hơn cả con hổ nhưng nét mặt lại vô cùng dễ mến.

    (Tạ Duy Anh)

    Gợi ý: So sánh là thao tác phổ biến, được dùng trong suy nghĩ, nói năng,… Có sự so sánh để làm nổi bật cái được nói đến thông qua liên hệ giống nhau giữa các sự vật, sự việc (như trong ví dụ (1) và (2) ở trên); so sánh kiểu này là phép so sánh – một biện pháp tu từ. Nhưng cũng có sự so sánh để phân biệt đặc điểm khác nhau giữa các sự vật, sự việc (như trong câu văn của Tạ Duy Anh); so sánh kiểu này không phải là phép so sánh – biện pháp tu từ.

    2. Cấu tạo của phép so sánh

    Xem xét mô hình cấu tạo của phép so sánh qua bảng và ví dụ dưới đây:

     

    Vế A

    (cái được so sánh)

    Phương diện

    so sánh

    Từ so sánh

    Vế B

    (cái dùng để so sánh – cái so sánh)

    mặt

    đẹp

    như

    hoa

    a) Kẻ bảng tương tự và xếp các hình ảnh so sánh ở ví dụ (1), (2) vào những vị trí thích hợp.

    Gợi ý:

     

    Vế A

    (cái được so sánh)

    Phương diện

    so sánh

    Từ so sánh

    Vế B

    (cái dùng để so sánh – cái so sánh)

    (1) Trẻ em

     

    như

    búp trên cành

    (2) rừng đước

    dựng lên cao ngất

    như

    hai dãy trường thành vô tận

    Trường hợp (1) không đầy đủ các yếu tố; trường hợp (2) đầy đủ các yếu tố.

    b) Đặt những từ ngữ chứa hình ảnh so sánh trong các câu sau đây vào bảng mô hình cấu tạo của phép so sánh và nêu nhận xét.

    (1)                  Trường sơn: chí lớn ông cha

    Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào.

    (Lê Anh Xuân)

    (2) Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất.

    (Thép Mới)

    Gợi ý:

    Vế A

    (cái được so sánh)

    Phương diện

    so sánh

    Từ so sánh

    Vế B

    (cái dùng để so sánh – cái so sánh)

    chí lớn ông cha

       

    Trường Sơn

    lòng mẹ

    bao la sóng trào

     

    Cửu Long

    con người

    không chịu khuất

    như

    tre mọc thẳng

    c) Tìm thêm các từ ngữ có thể thay thế vào vị trí từ như trong các bảng trên.

    Gợi ý:

    Các từ so sánh thường gặp: là, như là, tựa như là, y như, hệt như, giống như, tựa như, bao nhiêu… bấy nhiêu… )

    II. RÈN LUYỆN KĨ NĂNG 

    1. Với mỗi mẫu so sánh gợi ý dưới đây, hãy tìm thêm một ví dụ:

    a) So sánh đồng loại

    – So sánh người với người:

    Lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo

    Khi đến trường, cô giáo như mẹ hiền.

    (Lời bài hát)

    – So sánh vật với vật:

    Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ […].

    (Vũ Tú Nam)

    b) So sánh khác loại

    – So sánh vật với người:

    Ngôi nhà như trẻ nhỏ

    Lớn lên với trời xanh.

    (Đồng Xuân Lan)

    Bà như quả đã chín rồi

     Càng thêm tuổi tác, càng tươi lòng vàng.

    (Võ Thanh An)

    – So sánh cái cụ thể với cái trừu tượng:

    Trường Sơn: chí lớn ông cha

      Cửu Long: lòng mẹ bao la sóng trào.

    (Lê Anh Xuân)

    Công cha như núi Thái Sơn

    Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

    (Ca dao)

    Gợi ý: Có thể lấy thêm các ví dụ sau.

    a) So sánh đồng loại

    – Người với người:

    Người là Cha, là Bác, là Anh

    Quả tim lớn lọc trăm dòng máu đỏ.

    (Tố Hữu)

    – Vật với vật:

    Những đống gỗ cao như núi chất dựa bờ.

    (Đoàn Giỏi)

    b) So sánh khác loại

    – Vật với người:

    Tre trông thanh cao, giản dị, chí khí như người.

    (Thép Mới)

    Trẻ em như búp trên cành,

    Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.

    (Bác Hồ)

    – So sánh cái cụ thể với cái trừu tượng:

    Con đi trăm núi ngàn khe

    Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm.

    (Tố Hữu)

    Tình yêu Tổ quốc là đỉnh núi, bờ sông,

    Những lúc tột cùng là dòng huyết chảy.

    (Xuân Diệu)

    2. Tìm từ điền vào chỗ trống trong bảng sau để được những câu thành ngữ:

    khoẻ như voi trắng như tuyết
    đen như thui cao như cây sào

    3. Hãy tìm những câu văn có sử dụng phép so sánh trong các bài Bài học đường đời đầu tiênSông nước Cà Mau và xếp chúng vào bảng cấu tạo của phép so sánh.

    Gợi ý:

    Vế A

    (cái được so sánh)

    Phương diện

    so sánh

    Từ

    so sánh

    Vế B

    (cái dùng để so sánh – cái so sánh)

    Những ngọn cỏ

    gẫy rạp

    y như

    có nhát dao vừa lia qua

    Hai cái răng đen nhánh

    lúc nào cũng nhai ngoàm ngoạp

    như

    hai lưỡi liềm máy làm việc

    Cái chàng Dế Choắt

    người gầy gò và dài lêu nghêu

    như

    một gã nghiện thuốc phiện

    cánh

    chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn

    như

    người cởi trần mặc áo gi-lê

    chị

    trợn tròn mắt, giương cánh lên

    như

    sắp đánh nhau

    Mỏ Cốc

     

    như

    cái dùi sắt

    sông ngòi, kênh rạch

    càng bủa giăng chi chít

    như

    mạng nhện

    bọ mắt

    đen

    như

    hạt vừng

    chúng

    cứ bay theo thuyền từng bầy

    như

    những đám mây nhỏ

    cá nước

    bơi hàng đàn đen trũi nhô lên ngụp xuống

    như

    người bơi ếch giữa những đầu sóng trắng

    rừng đước

    dựng lên cao ngất

    như

    hai dãy trường thành vô tận

    Những ngôi nhà bè ban đêm ánh đèn măng-sông chiếu rực trên mặt nước như những khu phố nổi

    Bài tập cùng chuyên mục